Đặc tính Hướng thượng (Opanayiko): Đi tu có làm xã hội chậm phát triển?

Đặc tính 'Có tính Hướng thượng' (Opanayiko): Đi tu có làm xã hội tụt lùi?

Trong bài giảng trực tiếp, Cư sĩ Tuấn Hà (Hà Bồ Đề) bắt đầu từ những trăn trở hết sức gần gũi và thực tế của người tìm hiểu đạo. Thay vì dẫn dắt người nghe vào những lý thuyết siêu hình trừu tượng, bài giảng đưa tâm trí người học quay trở về với thực tại, quan sát chính những trải nghiệm và hiện tượng đang diễn ra trong cuộc sống thường nhật.

Hướng thượng là nâng cao phẩm chất tâm thức từ phàm phu lên bậc Thánh

Thuật ngữ Opanayiko trong Pāḷi xuất phát từ căn 'upa-nī', có nghĩa là 'dẫn vào trong, đưa đến gần, hướng thượng':

• Hướng vào bên trong (Nội quan): Thay vì hướng giác quan ra ngoài để dò xét, chỉ trích, phán xét thế giới xung quanh, người thực hành Chánh pháp quay cái nhìn vào bên trong để thấy rõ những rung động, phản ứng của thân và tâm mình.
• Hướng lên sự cao thượng: Giúp tâm thức chuyển dịch từ những ham muốn bản năng thấp kém (tham lam, tranh đoạt, đố kỵ, thù hận) vươn lên những tầng tâm thức thanh tịnh (từ bi, bao dung, an tĩnh, vô ngã).
• Đưa đến cứu cánh Niết-bàn: Mỗi một bước đi đúng Chánh pháp đều rút ngắn khoảng cách với sự giải thoát hoàn toàn, làm vơi đi từng lớp trầm tích phiền não.

Xóa tan định kiến cho rằng học Phật là thụ động, bi quan, yếm thế

Một trong những giá trị đặc sắc nhất trong chuỗi bài giảng giải nghĩa kinh tạng của Cư sĩ Tuấn Hà là tinh thần phản biện sắc bén, thẳng thắn bóc tách những ngộ nhận thâm căn cố đế mà nhiều người tu học vẫn vô tình vướng phải:

• Lấy việc học Phật làm công cụ để chỉ trích khuyết điểm người khác: Đó là tà tu; Chánh pháp là tấm gương để soi rọi lỗi lầm của chính mình chứ không phải để soi người khác.
• Nghĩ rằng hướng thượng là xa rời thực tế, trở nên lập dị: Người có tâm hướng thượng sống giữa đời thường với lòng yêu thương sâu sắc, trách nhiệm và bình thản hơn.
• Đồng hóa hướng thượng với việc đạt được danh vọng tôn giáo: Càng hướng thượng, bản ngã càng thu nhỏ lại; nếu càng tu mà càng thích được cung phụng thì đó là hướng hạ.

Mọi lời dạy chân thực của Đức Phật lịch sử đều nhắm đến một mục tiêu duy nhất: giúp con người nhận thức đúng đắn để bớt khổ, thoát khổ, chấm dứt những trói buộc phiền não tự thân chứ không phục vụ cho những cuộc tranh luận chữ nghĩa suông.

Chuyển hóa nhận thức để sống có trách nhiệm và cống hiến cho xã hội

Học Phật là để ứng dụng, để sống an nhiên và vững vàng hơn giữa những biến động của dòng đời. Từ bài học này, người thực hành có thể cụ thể hóa vào nếp sống mỗi ngày qua những định hướng thiết thực:

• Mỗi khi khởi tâm muốn phán xét ai đó, lập tức quay lại quan sát cảm giác khó chịu đang diễn ra trong lòng mình.
• Tự hỏi: Hành động này, lời nói này của mình có giúp tâm hồn mình và người xung quanh thanh thản hơn không?
• Dành thời gian tĩnh lặng mỗi ngày để thanh lọc tâm trí khỏi những tạp niệm của đời sống xô bồ.

Khi Chánh tri kiến đã được thấu suốt, mỗi suy nghĩ, lời nói và hành động đều trở nên nhẹ nhàng, sáng suốt, mở ra sự tự do và thanh thản thực sự ngay trong từng phút giây hiện tại.